İyi bir HMI ekranı, operatörün “ne oluyor, neden oluyor, ne yapmalıyım?” sorularını kısa sürede yanıtlar. Güzel renkler veya üç boyutlu makine çizimleri bu hedefe yardımcı olabilir; fakat tek başına kullanılabilirlik sağlamaz. Özellikle vardiya değişimi, arıza ve ürün geçişi sırasında ekranın bilgi düzeni, operatörün karar kalitesini doğrudan etkiler.
011. Ekranı prosesin karar akışına göre kurun
Ana ekranın görevi bütün değişkenleri göstermek değildir. Hattın durumu, darboğazı, aktif ürün ve operatör müdahalesi gereken noktalar öne çıkarılmalıdır. Bir dolum makinesinde operatörün çoğu zaman bilmesi gerekenler; üretim modu, hedef ve gerçekleşen adet, ürün beslemesi ve çevrimi engelleyen koşuldur.
Detaylar ikinci seviyeye taşınabilir: istasyon görünümü, ekipman yüzü ve bakım sayfası gibi. Bu hiyerarşi, gereksiz sayfa geçişini azaltırken arıza sırasında derine inmeyi mümkün kılar. “Her şey tek ekranda” yaklaşımı, küçük panelde okunamayacak bir kontrol odası üretmemelidir.
022. Rengi dekorasyon yerine durum için kullanın
Normal durumun çok parlak olması, anormal durumu ayırt etmeyi zorlaştırır. Sınırlı ve tutarlı bir palet seçin. Aynı renk farklı sayfalarda farklı anlama gelmesin. Bir motorun çalışması yalnızca yeşil renkle değil, durum metni veya uygun bir sembolle de anlaşılmalıdır.
Alarm öncelikleri de bu görsel dilin parçasıdır. Bilgi mesajı, proses uyarısı ve üretimi durduran hata aynı vurguyu kullanmamalıdır. Renk körlüğü, parlama ve ekranın kirlenmesi düşünülerek renk dışındaki ipuçları korunur. Tasarım, mümkünse gerçek panel üzerinde denenir.
033. Komut ile geri bildirimi birbirinden ayırın
“Başlat” butonuna basılması, makinenin gerçekten başladığını göstermez. Ekranda verilen komut, PLC'nin kabul durumu ve ekipmanın gerçek durumu ayrı kavramlardır. Bir çevrim başlamıyorsa operatör hangi şartın eksik olduğunu görebilmelidir; sürekli butona basarak neden aramamalıdır.
| Öğe | Zayıf ifade | Daha yararlı ifade |
|---|---|---|
| Durum | Sistem hazır değil | Otomatik çevrim bekliyor: ürün beslemesi yok |
| Alarm | Hata 17 | Dolum valfi konum teyidi süresinde gelmedi |
| Değer | Sıcaklık 80 | Bölge 2: 80 °C; hedef 85 °C |
| Bağlantı | Değerler sabit | PLC bağlantısı kesildi; son veri 14:32:10 |
044. Alarm mesajı bir sonraki adımı açıklamalıdır
Alarmın ekipman adı, olayın anlamı ve kontrol edilecek koşulu içermesi gerekir. Bununla birlikte mesaj, kullanıcıyı tehlikeli bir müdahaleye yönlendirmemelidir. “Kapıyı köprüleyin” gibi emniyet işlevini devre dışı bırakan öneriler alarm metninde yer almamalıdır.
Bir kök neden onlarca ikincil alarm üretiyorsa yalnızca yazıları iyileştirmek yetmez. Alarm zinciri, ilk olayın kaydı ve normal işletmede gereksiz tekrarlar da incelenmelidir. Alarmı onaylamak ile arızanın giderilmesi farklı durumlardır; onay butonu proses koşulunu kendiliğinden düzeltmez.
055. Sayılar, birimler ve trendler aynı dili konuşmalıdır
Ondalık basamak sayısı ölçümün anlamlı hassasiyetine uygun olmalıdır. Bir derecenin onda biriyle yönetilen bir proseste beş ondalık basamak göstermek, gerçekte olmayan hassasiyet algısı yaratır. Giriş alanlarında birim, izin verilen aralık ve değişikliğin ne zaman geçerli olacağı görülmelidir.
Trend, yalnızca geçmişi çizmek için kullanılmaz. Örneğin bir sıcaklık sorunu incelenirken hedef değer, gerçekleşen değer ve çıkış yüzdesinin aynı zaman ekseninde izlenmesi çok daha açıklayıcıdır. Eksen aralığı ve zaman penceresi saklanır; farklı ölçekler nedeniyle küçük dalgalanmaların büyük arıza gibi görünmesi önlenir.
066. Yetki ve tehlikeli komutları bağlama göre tasarlayın
Operatörün üretim parametresi değiştirmesi ile bakım personelinin eksen yönü ayarlaması aynı yetki düzeyi değildir. Kritik ayarlar için rol, sınır ve işlem kaydı düşünülmelidir. Ancak her dokunmaya onay penceresi eklemek de kullanıcının bütün pencereleri düşünmeden kapatmasına yol açar.
Onay, etkisi yüksek ve geri dönüşü zor komutlarda anlamlıdır. Ekrandaki yetkilendirme, makinenin gerçek güvenlik mimarisinin yerine geçmez. Başlatma izni ve emniyet koşulları yalnızca görsel arayüzde kontrol edilmemelidir.
077. Kabul testini operatörün işi üzerinden yürütün
Bir operatöre “ürünü değiştir, dolum hedefini ayarla, bir istasyonun neden beklediğini bul” gibi görevler verin. Tamamlama süresi, yanlış sayfa ziyaretleri ve yardım ihtiyacı kaydedilsin. Bir tasarımcının alıştığı sayfayı hızlı kullanması, vardiya ekibinin de aynı hızda kullanacağı anlamına gelmez.
Testler normal üretimin yanında bağlantı kaybı, yetkisiz parametre değişimi ve sensör arızası senaryolarını da içermelidir. Ekran ancak bu koşullarda anlaşılır kalıyorsa görevini yerine getirir. Son sürümle birlikte renk/durum sözlüğü ve ekran mimarisi de teslim edilerek sonraki eklemelerin tutarlılığı korunur.
08Örnek doğrulama senaryosu
Bir arıza testi için operatöre, çevrimin başlamamasının sebebini ekrandan bulma görevi verilebilir. Doğru tasarımda beklenen koşul, gerçek koşul ve ilgili istasyon anlaşılır biçimde görülür. Operatörün yardımcı pencere açma sayısı ve yanlış müdahale denemeleri kaydedilir. Sonra aynı görev daha az deneyimli bir kullanıcıyla tekrarlanır. Sonuç, arayüzü hazırlayan kişinin sezgisine değil; görevlerin sahadaki ekip tarafından ne kadar doğru tamamlandığına göre değerlendirilir.
Teknik kaynaklar ve ileri okuma
Ürün ve sürüm özelindeki değerler için ilgili üreticinin güncel dokümanı esas alınmalıdır. Yukarıdaki hesaplar ve senaryolar açıklama amaçlı mühendislik örnekleridir.
